Faiz karşılama oranı nedir, kaç olmalı? Bankanın kırmızı çizgisi

Faiz karşılama oranı, esas faaliyet kârınızın finansman giderinize bölünmesidir. Sorduğu soru basittir: kazandığınız para, bankaya ödediğiniz faizin kaç katı? 3,0 değeri, faaliyet kârınızın faiz yükünüzün üç katı olduğunu söyler. Tanım burada biter; bu yazının geri kalanı asıl önemli kısma ayrılmıştır: eşikler ve sonuçları.

Nasıl hesaplanır?

Pay esas faaliyet kârıdır (Esas Faaliyet Kârı): satışlardan; satılan malın maliyeti, faaliyet giderleri ve amortisman düşüldükten sonra kalan kazanç. Payda finansman gideridir. Diyelim yıllık Esas Faaliyet Kârınız 12 milyon TL, finansman gideriniz 5 milyon TL: oranınız 2,4'tür. Kazancınızın her 2,4 lirasından 1 lirası faize gidiyor demektir.

Dikkat edilecek nokta paydadır: buraya anapara taksiti girmez, yalnız faiz girer. Anapara dahil borç yükünü ölçen ayrı bir oran vardır (borç servisi karşılama — DSCR (Borç Servisi Karşılama Oranı)); ikisi birbirinin yerine kullanılmaz.

Kaç olmalı?

Bu eşikler yaygın banka kredi pratiğidir ve ürünümüzün banka değerlendirme motorundaki değerlerle aynıdır. Skor motorumuz da aynı çizgiyi kullanır: faiz karşılaması 1,5'in altına inen şirketin genel sağlık skoru 65'i geçemez. Ağırlık sıralamasında bu oran, borç servisi karşılamadan sonra skorun en ağır ikinci oranıdır — kârlılık oranlarının hepsinden ağır çeker.

1,0'ın altı tam olarak ne demek?

Matematiksel karşılığı şudur: faaliyetten kazanılan para, mevcut borcun yalnız faizini bile karşılamıyor. Anapara hiç konuşulmuyor; şirket faiz ödemek için ya varlık satıyor ya da yeni borç alıyor. Bankacılık dilinde bunun adı vardır: borcun borçla döndürülmesi. Bir dönemlik düşüş yatırım ya da olağan dışı gider yüzünden olabilir; kalıcı biçimde 1,0 altında seyreden oran ise yapısal sorundur.

Yüksek faiz ortamında bu oran neden sessizce bozulur?

Bu oranın tehlikeli özelliği şudur: siz hiçbir şey yapmasanız da bozulabilir. Cironuz aynı, kârlılığınız aynı; ama vadesi dolan krediniz iki kat faizle yenilendiğinde faiz gideriniz artar ve oran düşer. Türkiye gibi faizin hızlı değiştiği ortamlarda bilanço aynı kalırken faiz karşılama bir yılda rahat bölgeden endişe bölgesine inebilir.

Bu yüzden oran tek dönemlik fotoğrafla değil, son üç dönem birlikte okunmalıdır. Yön aşağıysa ve krediniz yenileme dönemine yaklaşıyorsa, bozulma daha bilançoya yansımadan öngörülebilir bir matematikle geliyordur. Bozulma sırasının tamamını ayrı bir yazıda anlattık: Şirketim mali olarak kötüye mi gidiyor?

Sektör kıyası neden vermiyoruz?

Cari oran yazımızda sektör sektör TCMB verisi verdik. Bu yazıda veremiyoruz, çünkü TCMB'nin sektör bilançoları faiz karşılama oranını yayımlamıyor. Başka kaynaktan tahmin üretip “sektör ortalaması şudur” demek, bu sitenin kurallarına aykırıdır: kaynağı gösterilemeyen sayı yazılmaz. Elimizde olmayan veriyi olmayan yerde söylemek, olan verinin de güvenilirliğini bitirir.

Oranı iyileştirmenin yolları

Oran bir kesirdir; iyileştirmek için ya pay büyür ya payda küçülür. Pratikte üç kapı vardır:

• Paydayı küçültmek — en pahalı borcu kapatmak: birden çok krediniz varsa faiz yükünün çoğu genelde bir iki kalemden gelir. Atıl varlık satışıyla en yüksek faizli borcu kapatmak, oranı en hızlı düzelten hamledir.
• Borcu yeniden yapılandırmak: kısa vadeli ve yüksek faizli borcu, uygun dönemde daha uzun vadeye çevirmek faiz yükünü tek seferde düşürebilir. Zamanlama bankayla pazarlık gücünüze bağlıdır — pazarlık gücü de bu orana.
• Payı büyütmek — faaliyet kârını onarmak: en yavaş ama en kalıcı yol. Zarar eden iş kollarını ayıklamak ve fiyatlamayı düzeltmek Esas Faaliyet Kârını büyütür; oran kendiliğinden iyileşir.

Kendi oranınızı görmek

Snapfinx’e mizanınızı yüklediğinizde faiz karşılama oranınız banka eşikleriyle birlikte hesaplanır; hangi mizan satırından geldiği yanında yazar. Bankaların bu oranı dosyanızın bütünü içinde nasıl okuduğunu şu yazıda anlattık: Bankalar şirkete kredi verirken neye bakar.

Buradaki eşikler yaygın kredi pratiğidir ve ürünün hesap motoruyla aynıdır. Kesin kredi kararı her zaman bankaya özeldir; bu yazı dosyanızı önceden okumanız içindir, onay ya da ret taahhüdü değildir.