Kârım var ama param yok. Para nerede?

Yılı kârla kapattınız. Gelir tablosu bunu açıkça yazıyor. Ama maaş gününde kasada para yok, vergi taksiti için kredi düşünüyorsunuz. Bu tablo çok yaygındır ve neredeyse hiçbir zaman muhasebe hatası değildir.

Sebebi tek cümleyle söylemek mümkün: kâr bir hesap sonucudur, nakit ise bir zamanlama meselesidir. Satışı yaptığınız an kâr yazılır; parayı tahsil ettiğiniz an ise çok sonradır. Aradaki farkı işletme sermayeniz finanse eder.

Kâr fikirdir, nakit gerçektir. İkisi arasındaki mesafeyi ölçen tek şey, paranızın kaç gün boyunca işin içinde bağlı kaldığıdır.

Para üç yerde bekler

Kârın nakde dönmesini geciktiren üç kalem vardır. Hepsi bilançonuzda yazılıdır ve üçü de gün cinsinden ölçülebilir.

• Stok: satın aldınız, parasını ödediniz, ama henüz satmadınız. Depodaki her gün, paranızın rafta beklediği gündür.
• Ticari alacak: sattınız, kâr yazdınız, ama parayı almadınız. Müşterinizin vadesi sizin nakit sıkışıklığınızdır.
• Ticari borç: satıcınızın size tanıdığı vade. Bu tek kalem sizin lehinizedir; alacak ve stoğun bir kısmını o finanse eder.

Bu üçünü birleştiren ölçüye nakit döngüsü denir. Formülü basittir: stokta geçen gün, artı tahsilatta geçen gün, eksi satıcıya ödeme günü. Sonuç kaç gün çıkarsa, paranız işin içinde o kadar gün bağlı kalıyor demektir.

Bir örnek: aynı kâr, iki farklı hayat

İki şirket düşünün. İkisi de yıl sonunda aynı kârı yazıyor. Aradaki tek fark döngü süresi.

A şirketi parasını 25 günde geri alıyor; yılda birkaç kez aynı sermayeyle iş yapabiliyor. B şirketi aynı kârı yazıyor ama parası altı ay boyunca bağlı. B şirketi büyüdükçe nakit ihtiyacı da büyüyecek, çünkü her yeni satış yeni bir bekleme demek.

İşte bu yüzden büyüyen şirketler kârlıyken bile nakit sıkışıklığı yaşar. Büyüme, bağlı sermayeyi büyütür.

Kendi döngünüzü nasıl okursunuz

Üç ölçüyü mizanınızdan hesaplayabilirsiniz. Her biri için hangi tarafın iyi olduğunu bilmek yeterlidir.

• Stok günü, sektörünüzün alışkanlığına göre okunur. Gıda toptancısıyla makine imalatçısının normali aynı değildir. Kendi geçmiş yıllarınızla kıyaslamak, sektör ortalamasından daha çok şey söyler.
• Tahsilat günü, sözleşmedeki vadeden uzunsa gerçek sorun oradadır. Kâğıtta 30 gün yazıp fiilen 70 günde tahsil ediyorsanız, aradaki 40 günü siz finanse ediyorsunuz demektir.
• Satıcı ödeme günü kısaysa, aslında tedarikçinize kredi veriyorsunuz. Vade pazarlığı çoğu zaman en ucuz finansman kaynağıdır.

Nakit sıkışıklığını çözmenin üç yolu

Kredi almak yalnızca bir tanesidir ve genelde en pahalısıdır. Diğer ikisi kendi bilançonuzun içindedir.

• Tahsilatı hızlandırmak: erken ödeme iskontosu, vadeli satışın sınırlanması, geciken müşteri için net bir takip düzeni.
• Stoğu inceltmek: az satan kalemleri ayıklamak, sipariş sıklığını artırıp parti büyüklüğünü küçültmek.
• Satıcı vadesini uzatmak: uzun süredir çalıştığınız tedarikçiyle vade konuşmak, faizsiz ve teminatsız finansmandır.

Bu üç adımın hangisinin sizde en çok işe yarayacağı, döngünüzün hangi ayağının uzun olduğuna bağlıdır. Önce ölçmek gerekir.

Bankaya gitmeden önce

Nakit sıkışıklığını krediyle çözmeye karar verdiyseniz, banka da aynı tabloya bakacaktır. Kısa vadeli likidite ölçüsünde bankaların rahat saydığı seviye cari oranın 1,5 üzerinde olmasıdır; 1,2'nin altı endişe alanıdır. Borcunuzun kaç yılda ödenebileceğini gösteren net borç / Esas Faaliyet Kârı oranında ise 3,0'a kadar rahat, 4,0'ın üstü zorlu kabul edilir.

Bu eşiklerin nereden geldiğini ve dosyanızın bankada nasıl okunduğunu ayrıntılı anlattığımız yazı: Bankalar şirkete kredi verirken neye bakar.

Kendi şirketinizde ölçmek

Mizanınızı ya da kurumlar beyannamenizi Snapfinx’e yüklediğinizde nakit döngünüz üç ayağıyla birlikte çıkar: stokta kaç gün, tahsilatta kaç gün, satıcı vadesi kaç gün. Her sayının hangi mizan satırından geldiği yanında yazar.

Buradaki gün ölçüleri ve eşikler ürünün kendi hesap motorundan gelir. Kesin sonuç taahhüdü değildir; kendi tablonuzu okumanız içindir.